Một mâm quả đẹp không nhất thiết phải có trái đắt tiền hay được xếp thật cao. Điều đáng chăm chút là quả còn tươi, bày chắc tay và phù hợp với không gian thờ của gia đình.
Mỗi miền có một cách gửi gắm
Tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận sự khác nhau trong cách chọn quả: miền Bắc thường gặp chuối, bưởi hoặc phật thủ; miền Nam có mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài. Đây là những cách bày thường thấy, không phải danh sách bắt buộc cho mọi nhà. [1]
Với gia đình miền Trung, gia đình có quê quán ở nhiều vùng hoặc đang sống xa quê, có thể bắt đầu bằng những loại quả người thân vẫn quen dùng. Nếu không tìm được một loại quả, hãy chọn loại khác có sẵn và vừa túi tiền. Không cần mua cho đủ một công thức truyền miệng rồi bỏ đi sau Tết.
Chọn quả từ nhu cầu thực tế
Trước khi ra chợ, đo khoảng trống có thể đặt đĩa hoặc mâm. Một mâm nhỏ, thấp và ổn định phù hợp hơn với bàn thờ hẹp. Hỏi trước người lớn trong nhà có loại quả nào muốn giữ theo nếp cũ.
- Chọn từng quả còn nguyên vẹn, không có chỗ mềm nhũn, rỉ nước hay dấu mốc. [2]
- Kết hợp kích thước lớn và nhỏ để dễ xếp, không chỉ chọn theo màu.
- Mua lượng có thể sử dụng sau khi hạ lễ; không mua thêm chỉ để lấp kín mâm.
- Tách quả quá chín ra khỏi phần dự định bày lâu và kiểm tra lại mỗi ngày.
Nếu muốn giảm áp lực mua sắm, hãy chốt trước ba lựa chọn chính, rồi bổ sung một hoặc hai loại theo hàng có ở chợ. Cách này giúp mâm quả vẫn có chủ ý mà không lệ thuộc vào một loại quả đang tăng giá.
Bày thấp, vững và có khoảng trống
Lau sạch mâm, đĩa và chuẩn bị một chỗ thao tác rộng. Nếu rửa quả, để ráo và lau khô trước khi bày. Đặt quả lớn, nặng ở vị trí chắc chắn; dùng quả nhỏ để hoàn thiện những khoảng trống vừa phải. Thử độ vững ngay trên mặt bàn trước khi chuyển lên nơi thờ.
Không chèn quả vào quá sát bát hương hoặc chỗ đặt đèn. Tránh dùng vật sắc nhọn để cố định quả theo cách có thể gây thương tích khi hạ mâm. Với quả đã cắt, nên chuẩn bị sát giờ dùng thay vì bày kéo dài như quả nguyên vẹn.
Kiểm tra trước và sau khi hạ lễ
- Mâm có nằm gọn, không chênh ra mép bàn?
- Có thể thay nước, đặt lễ và đi lại mà không chạm vào mâm?
- Có quả nào bắt đầu hỏng cần bỏ riêng?
- Đã có kế hoạch dùng, chia hoặc bảo quản phần quả sau lễ?
Không cần giữ nguyên một mâm quả đã xuống chất lượng chỉ để đủ số ngày. Chăm chút, thay quả hỏng và sử dụng phần còn tốt hợp lý cũng là một cách giữ nếp nhà chu đáo.
Bài khấn đi kèm
Nguồn đối chiếu
Các số trong bài tương ứng với tư liệu dưới đây. Lộ trình, thực đơn và danh sách việc làm là gợi ý biên soạn để gia đình lựa chọn theo điều kiện thực tế.